Od pomysłu do gipsu, czyli moneta w rękach artystki

Przygotowanie projektu numizmatów Skarbnica Narodowa powierzyła cenionej rzeźbiarce i medalierce Annie Wątróbskiej-Wdowiarskiej. Artystka jest laureatką wielu krajowych i międzynarodowych nagród, a jej prace zdobią zbiory muzeów i kolekcjonerów sztuki.

Przed rozpoczęciem pracy rzeźbiarskiej dużo czytam, przeglądam archiwa po mamie – medalierce Stanisławie Wątróbskiej. Zgłębiam wiedzę o postaciach, które będę portretować – mówi Anna Wątróbska - Mając w głowie obraz monety, przygotowuje projekt w programie graficznym, następnie odlewam krążek z gipsu wielkości 20-21 centymetrów, na nim kreślę zarys kompozycji, a następnie przechodzę do lepienia rzeźby z plasteliny. Kiedy projekt w plastelinie jest gotowy, przelewam go na gips, czyszczę, szlifuje, wygładzam i wysyłam do Mennicy – dodaje artystka.

Mennica Norweska, czyli „Strike on the day”

Monety wybiła Mennica Norweska, firma, która działa w Kongsbergu od 1686 roku. Od 2015 roku należy do Grupy Samlerhuset, której częścią jest również Skarbnica Narodowa. Mennica wybija monety obiegowe oraz monety i medale kolekcjonerskie. Wybija również prestiżowy Medal Pokojowej Nagrody Nobla od początku istnienia nagrody, czyli od 1901 roku.

Bicie srebrnych i złotych monet odbyło się 14 kwietnia 2026 roku, gdy przypada hipotetyczna 1060. rocznica chrztu księcia Mieszka I. Tego dnia wybito 10 złotych i srebrnych monet o masie jednej uncji. Bicie w dniu rocznicy jest określane jako „strike on the day”.

 

Od projektu 3D do bicia monet kolekcjonerskich

Powstanie monet to proces niezwykle złożony i precyzyjny. Gipsowy projekt wyrzeźbiony przez Annę Wątróbską zeskanowano i przekształcono w model 3D. Dzięki takiej symulacji można zobaczyć, jak numizmat będzie wyglądać po wybiciu.

Następnie projekt wygenerowano na narzędziu menniczym – czyli stemplu, którym wybija się monety. Gdy stempel menniczy jest gotowy, przeprowadza się jego szczegółową kontrolę - sprawdza poprawność odwzorowania detali i zgodność z projektem.

W prasie menniczej umieszczono wcześniej przygotowany kruszec. W tym przypadku były to krążki wykonane ze złota i srebra próby 999/1000. Na tym etapie to jedynie kawałki metalu, pozbawione wartości kolekcjonerskiej.

Po tych czynnościach nastąpił punkt kulminacyjny, czyli właściwe bicie monet.

Kontrola jakości i „kąpiel numizmatów”

Po wybiciu monet nastąpiła szczegółowa ocena jakości, w czasie której sprawdzono wszystkie aspekty – precyzję detali, jakość powierzchni, średnicę, grubość oraz wagę. Następnie monety poddawano kąpieli zabezpieczającej. Każdą monetę pokryto specjalną warstwą polimeru, która chroni metal szlachetny przed korozją, utlenianiem i wpływem warunków środowiskowych. Ta warstwa jest niezwykle cienka, ale bardzo skuteczna. Tworzy barierę, która zapobiega reakcji chemicznej metalu z powietrzem i wilgocią, dzięki czemu numizmat zachowa jakość przez długie lata.

Kolejnym krokiem w procesie uszlachetniania monet było wygrawerowanie unikatowego numeru na rancie monet, co nadało im indywidualny charakter. Warto podkreślić, że jedynie 10 złotych i 400 srebrnych monet, bitych 14 kwietnia ma numerację na rancie.

Złote i srebrne monety z wizerunkiem Mieszka I i Dobrawy

Para książęcą na rewersie monet jest wzorowana na rysunkach Jana Matejki z „Pocztu królów i książąt polskich”. Dobrawa trzyma Biblię, a w tle ukazany jest krzyż. W otoku napis „Chrzest Polski” oraz daty 966–2026.  

Chrzest komponuje się z parą. Miałam poczucie, że jeśli pokażę tylko Mieszka, ten chrzest będzie połowiczny. Polska jest tu rodzącym się chrześcijańskim dzieckiem księcia i Dobrawy, stąd też krzyż nad nimi i Biblia w rękach – mówi Anna Wątróbska-Wdowiarska, autorka projektu monety - Korzystałam z wizerunków Jana Matejki, ponieważ jest to malarz i rysownik bardzo rzeźbiarski, postaci są z krwi i kości, widać ogromną dbałość o detal historyczny. Nic tylko brać garściami i rzeźbić. Również krzyż jest wzorowany na obrazie Matejki „Chrzest Polski” – mówi Anna Wątróbska.  

Na awersie widnieje pieczęć emitenta – Niue, rok emisji 2026 oraz nominał (100 dolarów na monecie złotej i 1 dolar na srebrnej). Masa monet to jedna uncja (31,1 g).

Do numizmatów jest dołączony Certyfikat Autentyczności oraz broszura opisująca okoliczności chrztu Mieszka I.

Skarbnica Narodowa jest jedynym dystrybutorem monety w Polsce.

Chrzest Polski - wydarzenie, które zmieniło naszą historię

Chrzest Mieszka I, obok koronacji Bolesława Chrobrego, był jednym z najważniejszych wydarzeń w dziejach wczesnej państwowości polskiej. Choć data chrztu jest umowna, historycy najczęściej wskazują rok 966, pod uwagę brane są również lata 965 i 967. Jako datę dzienną najczęściej przyjmuje się 14 kwietnia 966 roku, czyli Wielką Sobotę - czas sprawowania obrzędów chrzcielnych.

Gall Anonim kluczową rolę w nawróceniu władcy przypisuje jego żonie, czeskiej księżniczce. Według kronikarza Dobrawa zgodziła się na małżeństwo pod warunkiem, że Mieszko wyrzeknie się pogaństwa. Wizja ta utrwaliła się w polskiej kulturze, czego przykładem są portrety Jana Matejki, kontrastujące surowość pogańskiego jeszcze Mieszka I z delikatnością i pobożnością Dobrawy.

Chrzest okazał się aktem politycznej dalekowzroczności - zapewnił państwu Piastów międzynarodowe uznanie, ugruntował władzę księcia i stworzył fundamenty, na których oparto późniejszą suwerenność królestwa.

Anna Beata Wątróbska–Wdowiarska - Rzeźbiarka i medalierką. Studiowała na Warszawskiej ASP. Lane i bite medale znajdują się w zbiorach zagranicznych i krajowych muzeów oraz osób prywatnych. W dorobku artystycznym ma ponad dwieście realizacji medali bitych. W swojej twórczości nie ogranicza się do płaskiego reliefu, ale także realizuje przestrzenne formy rzeźbiarskie, od małej formy po monument. Artystka współpracuje miedzy innymi z: Narodowym Bankiem Polskim i Skarbnicą Narodową. Jest członkiem Międzynarodowej Federacji Medalierstwa FIDEM i ZPAP oraz wiceprezesem Polskiego Stowarzyszenia Sztuki Medalierskiej. Zdobywczyni wielu nagród krajowych i międzynarodowych, m.in.: I miejsce w konkursie Kancelarii Sejmu RP na medal sejmowy w 1996, I miejsce w Międzynarodowym Konkursie Monetarnym organizowanym przez Mennicę Japońską w 2003, Nagroda za poziom artystyczny przyznana przez Węgierski Instytut Numizmatyczny w 1994, Nagrodę im. Cypriana Kamila Norwida w kategorii Sztuki Plastyczne za wystawę monograficzną „Iluzja w przestrzeni".