Burzliwa droga na Wawel

W zbiorowej pamięci Polaków Władysław Jagiełło (ur. ok. 1355/62, zm. 1434) pozostaje przede wszystkim zwycięzcą spod Grunwaldu. Bitwa stoczona 15 lipca 1410 roku została uznana za jedną z najważniejszych w średniowiecznej Europie i stała się częścią narodowej mitologii. Wygrana rozsławiła króla w całej Europie i zapewniła mu poczesne miejsce w panteonie narodowych bohaterów.

Jagiełło sprawował rządy na Litwie od 1377 r. jako wielki książę. Koronę polską otrzymał w 1386 r. Jego droga do władzy była burzliwa. Walka o tytuł wielkoksiążęcy nakładała się na konflikty zewnętrzne - zatargami z krzyżakami i Moskwą. Eskalacja napięć doprowadziła do wojny domowej między przyszłym królem Polski, a jego bratem stryjecznym, Witoldem. Po okresie walk w latach 1381-84 kuzyni zawarli ostatecznie sojusz. Perspektywa związku z Polską i jednoczenie sił przeciwko Zakonowi Krzyżackiemu były koronnymi argumentami za przywróceniem stabilizacji w kraju.

Sojusz Polski i Litwy

O sojuszu dwóch państw, korzystnym dla obu stron, myślano już u schyłku epoki piastowskiej. Wygaśnięcie dwóch dynastii: Piastów i Andegawenów (linii węgiersko-polskiej) oraz objęcie tronu przez Jadwigę zmobilizowało panów małopolskich do podjęcia rokowań z Litwinami. Oba państwa miały potężnego wroga – Zakon Krzyżacki. Zaręczyny Jadwigi z Wilhelmem Habsburgiem, do których doprowadził ojciec królewny Ludwik Węgierski, nie budziły entuzjazmu możnowładców i szlachty. Przychylny zakonnikom kandydat na męża stał bowiem w sprzeczności z polską racją stanu.

Efektem rozmów polsko – litewskich był układ w Krewie (na dzisiejszej Białorusi) zawarty w sierpniu 1385 r. Dokument gwarantował Polsce sprzymierzeńca na forum międzynarodowym, wzmacniał jej pozycję i otwierał możliwość ekspansji na wschód. Jagiełło zobowiązywał się do przyjęcia wiary katolickiej i chrystianizacji Litwy. Miał poślubić królową Jadwigę i otrzymać koronę polską. Ponadto deklarował uwolnienie polskich jeńców i wypłacenie odszkodowania Habsburgom – 200 tyś florenów - za zerwanie zaręczyn z Jadwigi z Wilhelmem Habsburgiem.

Dalsze postanowienia, których podejmował się Jagiełło to odzyskanie Pomorza Gdańskiego oraz ziemi chełmińskiej, dobrzyńskiej i wieluńskiej zajętych przez Zakon Krzyżacki. Unia przewidywała ponadto połączenie ziem litewsko-ruskich z polskimi. Użyte w dokumencie łacińskie słowo „applicare” (przyłączyć, przysunąć) od dawna budziło spory historyków polskich i litewskich i dyskusje czy unia oznaczała „wchłonięcie” Litwy przez Polskę czy też unię dwóch równorzędnych państw.

Chrzest i koronacja Władysława Jagiełły

Chrzest księcia, na którym otrzymał imię Władysław, nastąpił 15 lutego 1386 r. Wedle relacji Jana Długosza Jagiełło wysłał poselstwo do wielkiego mistrza krzyżackiego Konrada Zöllnera von Rotenstein prosząc, aby został jego chrzestnym ojcem. Krzyżak w gniewie odrzucił propozycję. Chrzest Władysława, a wraz z nim Litwy oraz ślub z Jadwigą stanowiły dla dyplomacji zakonnej prawdziwą klęskę. Wielkie księstwo zyskiwało mocnego sojusznika, a jego chrystianizacja teoretycznie blokowała krzyżackie plany najazdów w celach misyjnych. Trzy dni po chrzcie Jagiełło poślubił Jadwigę Andegaweńską.

Koronacja Władysława odbyła się 4 marca 1386 r., na Wawelu. Litwin z wielką okazałością i przepychem wyruszył z zamku do katedry wawelskiej, gdzie w obecności królowej Jadwigi, książąt, rycerstwa i ludu został ukoronowany. Głównym celebransem był arcybiskup gnieźnieński Bodzanta, któremu asystowali biskup krakowski Jan i biskup poznański Dobrogost. Na głowę króla włożono „nową koronę z złota i drogich kamieni świeżo urobioną”.

Starą koronę, tzw. koronę Chrobrego, najważniejsze polskie insygnium koronacyjne, Ludwik Węgierski wywiózł na Węgry w 1370 r. Chciał w ten sposób zapobiec, aby nikt inny, w czasie jego nieobecności, nie został koronowany na króla Polski. Następnego dnia po koronacji Jagiełło objechał uroczyście cały Kraków, po czym zasiadł na tronie nieopodal ratusza gdzie przyjmował hołd od burmistrza i rajców miejskich. Królowa Jadwiga zachowała dożywotnio swój tytuł i posiadała własny dwór.

Zachęcamy również do przeczytania artykułu na temat koronacji królów Polski, który znajduje się na naszym blogu!

Insygnia koronacyjne powracają z Węgier

Władysław czynił starania, aby do kraju powróciły insygnia koronacyjne zabrane przez Ludwika Węgierskiego. Nastąpiło to w 1412 r., za zgodą króla Zygmunta Luksemburskiego. Skarby sprowadzono do Krakowa z wielką wystawnością. Jagiełło polecił nieść przed sobą koronę, miecz (szczerbiec), jabłko i berło. Jak zapisał Jan Długosz:„Podczas nabożeństwa w kościele parafialnym krakowskim N. Marii Panny (…) kazał ponad miejscem, kędy w stallach zasiadał, umieścić rzeczoną koronę, miecz, jabłko i berło, ku pociesze powszechnej i podziwieniu wszystkiego ludu.” Po powrocie do Polski tzw. korona Chrobrego (korna uprzywilejowana) odzyskała swą dawną rangę korony koronacyjnej, a zamówiona przez Władysława stała się koroną homagialną, w której monarcha odbierał hołdy.

Wizerunek korony, którą ukoronowano Jagiełłę przedstawił Marcello Bacciarelli na wizerunku Kazimierza Wielkiego eksponowanym w Zamku Królewskim w Warszawie. Zdaniem prof. Jerzego Lileyki, badacza dziejów polskich regaliów, artysta odwzorował koronę homagialną, zamówioną przez Władysława Jagiełłę i umieścił ją na portrecie ostatniego z Piastów.

Prusacy niszczą polskie regalia

Po raz ostatni użyto korony homagialnej 31 grudnia 1764 roku w Zamku Królewskim w Warszawie, kiedy książę kurlandzki i lennik Rzeczypospolitej - Piotr Biron – składał hołd królowi Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu.

W 1795 r. Prusacy zrabowali z wawelskiego skarbca polskie insygnia koronacyjne, w tym koronę homagialną. Wszystko zniszczyli i przetopili w 1811 r. w Królewcu. Z uzyskanego kruszcu wybili monety, a kamienie szlachetne wystawili na sprzedaż. Więcej informacji na ten temat znaleźć można w artykule na temat polskich insygniów koronacyjnych, do którego zapraszamy.

640. rocznica koronacji Władysława Jagiełły – najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi

Kiedy była koronacja Władysława Jagiełły?

Koronacja Władysława Jagiełły odbyła się 4 marca 1386 roku w katedrze wawelskiej w Krakowie, po jego chrzcie i ślubie z królową Jadwigą Andegaweńską. Uroczystość symbolicznie przypieczętowała unię polsko-litewską oraz początek panowania dynastii Jagiellonów w Polsce.

Dlaczego królowa Jadwiga zgodziła się na małżeństwo z Jagiełłą?

Królowa Jadwiga zgodziła się na małżeństwo z Władysławem Jagiełłą, ponieważ było ono elementem układu politycznego między Polską a Litwą, który miał wzmocnić oba państwa wobec zagrożenia ze strony Zakonu Krzyżackiego. Małżeństwo stanowiło część postanowień unii w Krewie z 1385 roku i umożliwiło objęcie przez Jagiełłę tronu polskiego.

Ile lat miał Władysław Jagiełło, gdy został koronowany na króla Polski?

W chwili koronacji na króla Polski, która miała miejsce 4 marca 1386 roku, Władysław Jagiełło miał około 35 lat. Do Krakowa przybył z Litwy, będąc wyraźnie starszym od swojej małżonki, zaledwie 12-letniej wówczas królowej Jadwigi.