Narodziny zimowych igrzysk olimpijskich

Koncepcja ustanowienia odrębnych zimowych igrzysk olimpijskich (ZIO) pojawiła się po wznowieniu igrzysk letnich w epoce nowożytnej, zapoczątkowanych przez barona Pierre’a de Coubertina w Atenach w 1896 roku. Początkowo niektóre sporty zimowe, takie jak łyżwiarstwo figurowe (wprowadzone do programu olimpijskiego w Londynie w 1908 roku) oraz hokej na lodzie (włączony do rywalizacji w Antwerpii w 1920 roku), stanowiły integralną część letnich igrzysk olimpijskich.

Przełom nastąpił w 1924 roku, kiedy to we francuskim kurorcie Chamonix zorganizowano zawody, które stały się fundamentem zimowych igrzysk olimpijskich. Wydarzenie, trwające od 25 stycznia do 4 lutego 1924 roku, początkowo funkcjonowało pod nazwą „Tydzień Sportów Zimowych”. Dopiero po upływie około roku Międzynarodowy Komitet Olimpijski (MKOl) oficjalnie nadał zawodom tym status I Zimowych Igrzysk Olimpijskich.

Zimowe igrzyska olimpijskie – terminarz oraz doświadczenia poprzednich gospodarzy

Zimowe Igrzyska Olimpijskie, podobnie jak ich letni odpowiednik, są wydarzeniem cyklicznym organizowanym co cztery lata. W latach 1924–1992 odbywały się one w tym samym roku co Letnie Igrzyska Olimpijskie. W 1986 roku zapadła jednak decyzja o rozdzieleniu obu imprez i wprowadzeniu odrębnych, czteroletnich cykli, przesuniętych względem siebie o dwa lata. Konsekwencją tej zmiany było zorganizowanie kolejnych Zimowych Igrzysk Olimpijskich już w 1994 roku w Lillehammer, zaledwie dwa lata po edycji w Albertville w 1992 roku. Warto również zaznaczyć, że zimowa rywalizacja olimpijska nie odbyła się w latach 1940 i 1944 z powodu II wojny światowej.

Jeśli chodzi o gospodarzy i koszty organizacji, historia igrzysk dostarcza kilku istotnych przykładów. Trzy miasta miały zaszczyt dwukrotnie gościć zimowe igrzyska olimpijskie: Sankt Moritz w Szwajcarii, Lake Placid w Stanach Zjednoczonych oraz Innsbruck w Austrii. To właśnie Stany Zjednoczone najczęściej odgrywały rolę gospodarza tej imprezy - łącznie czterokrotnie, w latach 1932, 1960, 1980 i 2002. Pod względem finansowym rekordzistą pozostają igrzyska w Soczi w 2014 roku, których koszt oszacowano na około 51 miliardów dolarów, co czyni je najdroższymi w historii. Dla porównania standardowy budżet organizacji zimowych igrzysk olimpijskich wynosi zazwyczaj od 3 do 4 miliardów dolarów. 

Symbole olimpijskie i ich znaczenie  

Symbole olimpijskie oraz towarzyszące im ceremonie stanowią integralną część wszystkich igrzysk olimpijskich.

Flaga olimpijska

• zaprojektowana w 1913 roku przez Pierre’a de Coubertina, współtwórcę nowożytnych igrzysk,
• pięć splecionych kół symbolizuje jedność pięciu zamieszkanych kontynentów,
• sześć kolorów (niebieski, żółty, czarny, zielony i czerwony na białym tle) dobrano tak, aby każdy kraj posiadał przynajmniej jeden z nich na swojej fladze narodowej.

Znicz olimpijski

• zapalany podczas uroczystej ceremonii w ruinach świątyni Hery w Olimpii,
• ogień wzniecany jest przy użyciu parabolicznego lustra skupiającego promienie słoneczne, w oprawie nawiązującej do tradycji starożytnej Grecji. 

Sztafeta ognia olimpijskiego

• zwyczaj zapoczątkowany w 1936 roku podczas igrzysk w Berlinie,
• ogień musi palić się nieprzerwanie przez cały czas trwania sztafety,
• w przypadku zgaśnięcia może zostać ponownie zapalony wyłącznie z zapasowego płomienia pochodzącego z Grecji. 

Języki oficjalne igrzysk

• angielski,
• francuski,
• język kraju goszczącego.

Medale olimpijskie

• ostatnie medale wykonane w całości ze złota wręczono w 1912 roku w Sztokholmie,
• współcześnie medale za pierwsze miejsce są pokrywane warstwą złota o wadze około 6 gramów,
• medale srebrne wybijane są ze srebra próby 925/1000.

Olimpijska symbolika we współczesnym wydaniu – kolekcjonerskie monety pamiątkowe

Monety olimpijskie są jednym z najbardziej sugestywnych przykładów tego, jak idee i symbole igrzysk przenoszą się poza areny sportowe i zyskują trwałą, kolekcjonerską formę. Skarbnica Narodowa oferuje pierwszą w historii oficjalną monetę olimpijską „Paryż 2024 – Los Angeles 2028”, która w symboliczny sposób pokazuje przekazanie roli gospodarza między kolejnymi edycjami igrzysk letnich. To propozycja dla osób, które cenią pamiątki o czytelnym kontekście historycznym i dopracowanej, menniczej symbolice.

Dyscypliny sportowe oraz udział kobiet w zimowych igrzyskach olimpijskich

Pierwsze zimowe igrzyska olimpijskie obejmowały czternaście konkurencji sportowych. Zawodnicy rywalizowali m.in. w narciarstwie klasycznym, łyżwiarstwie szybkim i figurowym, hokeju na lodzie, curlingu oraz w biegu patroli wojskowych, który stanowił pierwowzór późniejszego biathlonu. W kolejnych latach program igrzysk był stopniowo rozszerzany o nowe dyscypliny. W 1936 roku dołączono narciarstwo alpejskie, w 1960 biathlon, a cztery lata później saneczkarstwo. Co cztery lata program ulega zmianom i pojawiają się nowe konkurencje sportowe.

Choć kobiety uzyskały prawo udziału w igrzyskach olimpijskich już w 1900 roku, ich obecność podczas pierwszych zimowych igrzysk miała charakter symboliczny. W Chamonix spośród 293 uczestników znalazło się jedynie 13 zawodniczek, które startowały niemal wyłącznie w łyżwiarstwie figurowym.

Polska na zimowych igrzyskach olimpijskich

Polska należy do wąskiego grona dwunastu państw, które uczestniczyły we wszystkich edycjach zimowych igrzysk olimpijskich od momentu ich inauguracji w 1924 roku. Debiut polskiej reprezentacji w Chamonix miał charakter skromny i nie był pozbawiony trudności organizacyjnych. Dziewięcioosobowa ekipa spóźniła się na ceremonię otwarcia, a rolę chorążego, niosącego biało-czerwoną flagę, przejął dziennikarz Kazimierz Smogorzewski, który zastąpił nieobecnych w tym momencie sportowców. Najlepszy wynik spośród Polaków osiągnął łyżwiarz Leon Jucewicz, zajmując ósme miejsce w wieloboju łyżwiarskim. Zawodnik dotarł na start jednego z biegów zaledwie kilkanaście minut przed jego rozpoczęciem. Warto również wspomnieć o Elżbiecie Ziętkiewicz, która próbowała wystartować w biegu narciarskim razem z mężczyznami, jednak z powodu braku kobiecych konkurencji nie została dopuszczona do rywalizacji.

Pierwszy medal zdobyty we Włoszech 

Na pierwszy medal zimowych igrzysk olimpijskich Polska musiała czekać do 1956 roku, kiedy to w Cortinie d’Ampezzo (Włochy) Franciszek Gąsienica-Groń zdobył brązowy medal w kombinacji norweskiej. Pierwsze złoto olimpijskie dla Polski wywalczył Wojciech Fortuna, zwyciężając w konkursie skoków narciarskich podczas igrzysk w Sapporo (Japonia) w 1972 roku. Najbardziej owocnym występem polskiej reprezentacji pozostają igrzyska w Soczi w 2014 roku, zakończone zdobyciem sześciu medali, w tym czterech złotych. Łącznie do 2022 roku włącznie polscy sportowcy wywalczyli 20 medali zimowych igrzysk olimpijskich: 6 złotych, 7 srebrnych i 7 brązowych. 

Ciekawostki i nietypowe wydarzenia w historii igrzysk

Historia igrzysk olimpijskich obfituje w epizody niecodzienne, a niekiedy wręcz zaskakujące. Do najbardziej znanych należą incydenty związane z flagami. Podczas zimowych igrzysk olimpijskich w Sankt Moritz w 1948 roku doszło do kradzieży zarówno flagi olimpijskiej, jak i narodowego sztandaru reprezentacji Finlandii.

Niezwykłym rozwiązaniem odznaczały się również pierwsze zimowe igrzyska w Chamonix. Zwycięzcy tej inauguracyjnej edycji nie otrzymali medali podczas ceremonii kończącej zawody - krążki zostały im przesłane pocztą dopiero po upływie około roku. Do osobliwych rezultatów doszło także na igrzyskach w Lake Placid w 1932 roku, gdzie polska reprezentacja hokejowa zajęła 4 miejsce, mimo że nie wygrali ani jednego meczu.

Jedno z najbardziej symbolicznych wydarzeń miało miejsce podczas letnich igrzysk olimpijskich w Berlinie w 1936 roku. Dwaj japońscy lekkoatleci, którzy ex aequo uplasowali się na drugim miejscu w skoku o tyczce, zdecydowali się podzielić swoje srebrne i brązowe medale, a następnie stopić je w taki sposób, aby każdy z nich otrzymał krążek częściowo srebrny i częściowo brązowy.

XXV Zimowe Igrzyska Olimpijskie Mediolan–Cortina 2026

Dwudzieste piąte zimowe igrzyska olimpijskie zostaną rozegrane we Włoszech, a rolę oficjalnych miast-gospodarzy pełnić będą Mediolan oraz Cortina d’Ampezzo. Zawody zaplanowano na okres od 6 do 22 lutego 2026 roku, przy czym sportowa rywalizacja rozpocznie się już 4 lutego od curlingu, hokeja na lodzie kobiet oraz kwalifikacji snowboardowych. Będzie to po raz trzeci w historii, gdy Włochy organizują zimowe igrzyska olimpijskie, po edycjach w 1956 i 2006 roku. Ceremonia otwarcia odbędzie się na mediolańskim stadionie San Siro, natomiast uroczyste zakończenie zaplanowano w historycznym amfiteatrze w Weronie. Areny sportowe zostały  rozmieszczone w północnej części kraju i podzielone na cztery główne obszary: Mediolan, Cortinę d’Ampezzo, region Valtellina obejmujący Livigno i Bormio oraz Val di Fiemme z miejscowościami Tesero, Predazzo i Anterselva (Antholz). Koniecznie przeczytaj o wyjątkowym zestawie zestawie złotych monet Mediolan Cortina, który dostępny jest w ofercie Skarbnicy Narodowej! Każda emisja ukazuje dyscyplinę sportową, która będzie rozgrywana podczas igrzysk we włoskich kurortach. Awers monety zdobi Karola III, nominał i próba złota, a także masa monet. 

W igrzyskach udział weźmie około 2900 zawodniczek i zawodników, którzy będą rywalizować o 116 kompletów medali w szesnastu dyscyplinach sportowych. Program olimpijski zostanie rozszerzony o skialpinizm (narciarstwo wysokogórskie), który zadebiutuje na tej imprezie. Wprowadzono także nowe konkurencje, między innymi saneczkarstwo w parach kobiet, konkurs kobiet na dużej skoczni narciarskiej, mieszane sztafety w skeletonie oraz rywalizację typu dual mogul w narciarstwie dowolnym dla obu płci. W skokach narciarskich drużynową rywalizację mężczyzn zastąpi nowa formuła superdrużyn, oparta na duetach. Po raz pierwszy na zimowych igrzyskach pojawią się reprezentacje Beninu, Gwinei Bissau oraz Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Zawodnicy z Rosji i Białorusi wystąpią wyłącznie jako neutralni sportowcy indywidualni, bez możliwości startu w konkurencjach zespołowych. Polską reprezentację ma tworzyć 27 sportowców.

Organizatorzy zaprezentowali również oficjalne symbole igrzysk. Maskotkami Zimowych Igrzysk Olimpijskich 2026 są gronostaje Tina i Milo – rodzeństwo, którego imiona nawiązują do miast-gospodarzy.

Podsumowując, zimowe igrzyska olimpijskie od ponad wieku pozostają jednym z najważniejszych wydarzeń w światowym sporcie, łącząc rywalizację na najwyższym poziomie z silnie zakorzenioną tradycją i symboliką. Na przestrzeni lat zmieniały się dyscypliny, formy organizacji oraz skala przedsięwzięcia. Nadchodzące igrzyska w Mediolanie i Cortinie d’Ampezzo wpisują się w tę ciągłość, stanowiąc kolejny etap rozwoju zimowego ruchu olimpijskiego.

Zimowe Igrzyska Olimpijskie 2026 - najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi 

Gdzie odbędą się zimowe igrzyska olimpijskie 2026 roku?

Zimowe Igrzyska Olimpijskie 2026 odbędą się we Włoszech, a ich oficjalnymi miastami-gospodarzami będą Mediolan oraz Cortina d’Ampezzo. Rywalizacja sportowa zostanie rozlokowana w kilku regionach północnych Włoch, obejmujących m.in. Lombardię, Wenecję Euganejską oraz Trydent-Górną Adygę. Tak szeroki układ lokalizacji podkreśla współczesny, rozproszony model organizacji igrzysk olimpijskich.

Kiedy odbędą się zimowe igrzyska olimpijskie w 2026 roku?

Zimowe Igrzyska Olimpijskie w 2026 roku odbędą się od 6 do 22 lutego 2026. Rywalizacja sportowa rozpocznie się wcześniej - 4 lutego.

Gdzie były pierwsze zimowe igrzyska olimpijskie?

Pierwsze zimowe igrzyska olimpijskie odbyły się we francuskiej miejscowości Chamonix. Zawody rozegrano w dniach 25 stycznia - 4 lutego 1924 roku, a początkowo funkcjonowały one pod nazwą „Tydzień Sportów Zimowych”, zanim Międzynarodowy Komitet Olimpijski nadał im oficjalny status igrzysk olimpijskich.

Co ile zimowe igrzyska olimpijskie?

Zimowe igrzyska olimpijskie odbywają się co cztery lata. Obecnie są one organizowane naprzemiennie z letnimi igrzyskami olimpijskimi, co oznacza, że przypadają dwa lata po igrzyskach letnich.