Przez wieki, od momentu gdy pojawił się pieniądz w postaci monet, zmieniały się kruszce z jakich go bito. Początkowo wartość monet była ściśle związana z wartością kruszcu z jakiego zostały wybite. Jednak na przestrzeni wieków ta reguła uległa zmianie.

Złote i srebrne monety

Złoto i srebro mają magiczny urok. Od tysięcy lat historia pieniądza opierała się głównie na tych dwóch szlachetnych kruszcach. Monety emitowane przez władców w złocie i srebrze podkreślały ich majestat oraz były nośnikiem propagandy. W obiegu nie funkcjonowały jednak monety bite z kruszcu najwyżej próby wolne od domieszek innych metali. Takowe są wybijane jedynie w celach kolekcjonerskich lub inwestycyjnych.

Podczas produkcji monet przeznaczonych do obiegu historycznie najczęściej dodawano do nich miedzi, której obecność obniża koszt emisji i zarazem zwiększa twardość metalu szlachetnego. Z tego samego powodu w starożytności preferowano elektrum (elektron). To naturalny stop złota ze srebrem oraz niewielką ilością miedzi i żelaza, charakteryzujący się dużą wytrzymałością. Z niego już 2600 lat temu wytwarzano najstarsze znane monety w anatolijskim królestwie Lidii na półwyspie Azja Mniejsza. W Egipcie metal ten dodawał blasku zwieńczeniom piramid, a Grecy ze względu na blady kolor zwali go białym złotem. Współcześnie mówi się o elektrum jako o złocie zielonym. Substancja słynęła też z tego, że bardzo dobrze przewodziła prąd w pierwszych maszynach mechanicznych.

Kartagiński stater wybity z elektrum, ok 300 r. p.n.e.
Awers: głowa fenickiej bogini Tanity. Rewers: koń.

(źródło: Wikipedia)

Inne kolory złota

Kolor złota inny, niż ten do jakiego jesteśmy przyzwyczajeni uzyskiwany jest poprzez łączenie szlachetnego kruszcu z różnymi metalami. Już przy około dwudziestoprocentowej zawartości miedzi stop nabiera barwy różowej lub czerwonawej; biel uzyskuje się poprzez dodatek manganu, niklu albo palladu – ten ostatni potrafi również nadać kolor szary. Szczególnym tworzywem jest faza międzymetaliczna złota i innego pierwiastka, której zastosowanie owocuje fioletem (dzięki obecności aluminium) lub błękitem (przy zastosowaniu indu). Tak otrzymane surowce wykorzystywać można do zdobienia medali i numizmatów kolekcjonerskich.

Obecnie dużo popularnością cieszą się również monety wybijane z palladu i platyny.

Monety kolekcjonerskie niekiedy zostają wzbogacone o dodatkowe elementy wykonane z bursztynu, cyrkonii lub innych minerałów i kamieni szlachetnych, drewna czy szkła. Zdarza się również, iż na tego typu numizmatach występuje selektywne platerowanie, hologram czy też nadruk wykonany np. w technologii tampondruku lub innych nowatorskich technologiach laserowych.

Z czego tworzone są monety obiegowe?

Nordic Gold (Nordyckie Złoto) to dla odmiany nazwa stopu o złotej barwie, który jednak w ogóle nie zawiera tego metalu. W 89% składa się z miedzi, po 5% stanowią cynk i aluminium, a pozostały 1% to cyna. Surowiec ten stosuje się do produkcji monet euro oraz polskich dwuzłotówek. Monety te ze względu na skład metaliczny szybko pokrywają się patyną.

Polskie monety obiegowe powstają z szeregu różnych stopów. Monety o nominałach 10, 20, 50 groszy oraz 1 złoty wybijane są z miedzioniklu (mieszanka miedzi i niklu). Odpowiada on za srebrną barwę tych monet. Najniższe nominały wybite zostały z mosiądzu manganowego (połączenia miedzi z cynkiem, a w tym wypadku również z odrobiną manganu), ale od 2014 r. produkuje się je ze stali i tylko powleka mosiądzem. Złotawe części monet dwu- i pięciozłotowych to z kolei brązal – brąz, otrzymywany przede wszystkim z miedzi i cyny, a następnie wzbogacany aluminium.

Numizmaty wybite z dwóch różnych metali nazywamy monetami bimetalicznymi.

Moneta okolicznościowa NBP o nominale 5 zł - przykład monety bimetalicznej.

(źródło: NBP)

Metal Humanium

Wyjątkowymi numizmatami są monety wyprodukowane z Humanium Metal. Inaczej mówiąc jest to broń poddana recyklingowi pochodząca z rządowych programów jej niszczenia. Dochody uzyskane ze sprzedaży produktów Humanium Metal – w tym monet – są przeznaczane przede wszystkim na kolejne akcje niszczenia broni oraz opiekę zdrowotną, edukację i rozwój osób, które ucierpiały na skutek przemocy z użyciem broni.

Metody uszlachetniania monet

Srebrne monety można oksydować. Oksydacja jest to proces zabezpieczania srebrna, polega ona na pokryciu powierzchni monety cienką warstwą jego tlenków. Powłoka taka chroni monetę przed korozją oraz nadaje jej charakterystyczny, głęboko przyciemniony wygląd i efekt postarzenia. Monety oksydowane nazywane są często przez kolekcjonerów „Antiqued finish”. Oksydacji dokonuje się z zastosowaniem elektrod albo metodą chemiczną, przez zanurzenie we wrzącym roztworze odpowiednich soli i tlenków.

Innym procesem podkreślającym wiekowość monety i dodatkowo zachodzącym w naturze jest patynowanie. W jego toku atomy miedzi łączą się z tlenem, tworząc czarny nalot, a potem przechodzą w zielonkawo-szarawe węglany. Nie są one aktywne chemicznie, dzięki czemu chronią przed zmianami znajdujący się pod nimi metal – wyjątkiem są patyny powstałe w zanieczyszczonej atmosferze. Patyny nie należy czyścić, ponieważ nie wpływa ona negatywnie na wartość monety. Wręcz przeciwnie – monety okryte piękną wielobarwną patyną są poszukiwane przez kolekcjonerów na całym świecie.