Deklaracja Niepodległości USA – dokument, który dał początek nowemu państwu 

Droga do niepodległości USA

Źródeł amerykańskiego buntu należy szukać m.in. w skutkach wojny siedmioletniej z lat 1756–1763. Był to konflikt europejskich mocarstw, obejmujący także kolonie w Ameryce Północnej. Po jednej stronie stała m.in. Wielka Brytania, po drugiej Francja. Brytyjczycy zwyciężyli, ale państwo było poważnie zadłużone. Londyn uznał więc, że część wydatków związanych z utrzymaniem imperium powinny ponosić także kolonie. 

Wprowadzano kolejne podatki i regulacje handlowe. Koloniści podkreślali, że nie mają swoich przedstawicieli w brytyjskim parlamencie, a mimo to parlament nakłada na nich obciążenia finansowe. Zasada „no taxation without representation”, czyli „żadnych podatków bez reprezentacji”, stała się wówczas jednym z najważniejszych haseł politycznych. 

Ustawa stemplowa z 1765 roku nakładała opłaty na druki i dokumenty, a ustawy Townshenda z 1767 roku wprowadzały cła m.in. na papier, szkło, farby i herbatę. Szczególnie głośna była „bostońska herbatka” z 1773 roku, kiedy przeciwnicy brytyjskiej polityki wyrzucili do portu w Bostonie ładunek herbaty należący do Kompanii Wschodnioindyjskiej. W odpowiedzi Londyn ukarał Massachusetts, m.in. zamykając port w Bostonie. 

Spór o podatki i handel przekształcił się w konflikt o prawa i granice posłuszeństwa wobec króla. W kwietniu 1775 roku pod Lexington i Concord doszło do pierwszych starć zbrojnych między brytyjskimi żołnierzami a kolonialną milicją. Od tego momentu wojna o niepodległość faktycznie już trwała. 

Filadelfia i Komitet Pięciu 

W maju 1775 roku w Filadelfii zebrał się Drugi Kongres Kontynentalny, czyli zgromadzenie delegatów trzynastu kolonii. Stopniowo zaczął on pełnić funkcję wspólnego rządu zbuntowanych prowincji: koordynował działania wojenne, powołał Armię Kontynentalną i mianował Jerzego Waszyngtona jej dowódcą. 

W czerwcu 1776 roku Richard Henry Lee, delegat z Wirginii, przedstawił rezolucję. Był to formalny wniosek o ogłoszenie niepodległości. Kongres musiał więc przygotować dokument, który wyjaśni przyczyny tej decyzji. 

Miejscem, w którym ważyły się losy przyszłego państwa, był budynek Pennsylvania State House, znany dziś jako Independence Hall. 11 czerwca 1776 roku Kongres powołał Komitet Pięciu: Thomasa Jeffersona z Wirginii, Johna Adamsa z Massachusetts, Benjamina Franklina z Pensylwanii, Rogera Shermana z Connecticut oraz Roberta R. Livingstona z Nowego Jorku. 

Najważniejszą rolę odegrał Jefferson. Projekt nie był jednak dokumentem ostatecznym. Poprawki wprowadzili Adams i Franklin, a następnie Kongres. W roboczej wersji Deklaracji, przechowywanej dziś w Library of Congress, widoczne są liczne zmiany. Według tej instytucji przed przyjęciem dokumentu naniesiono łącznie 86 poprawek. Skracano zbyt długie fragmenty, łagodzono sformułowania i usuwano części, które mogły utrudnić uzyskanie zgody kolonii. 

Szczególne znaczenie miało wykreślenie akapitu dotyczącego handlu niewolnikami. W pierwotnym projekcie Jefferson oskarżał króla Jerzego III o wspieranie transatlantyckiego handlu ludźmi. Sprzeciwili się temu zwłaszcza przedstawiciele kolonii południowych, gdzie gospodarka plantacyjna opierała się na pracy niewolników. Dlatego Deklaracja od początku była zarówno manifestem wolności, jak i świadectwem jej ograniczeń. Do jej słów powracali później abolicjoniści, czyli przeciwnicy niewolnictwa, sufrażystki walczące o prawa wyborcze kobiet oraz działacze praw obywatelskich.  

Powstanie Stanów Zjednoczonych - 2 lipca czy 4 lipca? 

Powszechnie uważa się, że Stany Zjednoczone narodziły się 4 lipca 1776 roku. W rzeczywistości sama rezolucja o niepodległości została przyjęta dwa dni wcześniej, 2 lipca. Tego dnia dwanaście kolonii poparło zerwanie politycznych więzi z Wielką Brytanią. Nowy Jork wstrzymał się od głosu, ponieważ jego delegaci nie mieli jeszcze odpowiednich instrukcji, jednak nie był to sprzeciw wobec niepodległości – kilka dni później, 9 lipca, kolonia dołączyła do pozostałych i poparła decyzję o zerwaniu z Koroną. Do historii przeszedł jednak 4 lipca – dzień przyjęcia ostatecznego tekstu Deklaracji. 

Noc u drukarza Dunlapa 

Po przyjęciu tekstu Kongres musiał zadbać o jego szybkie rozpowszechnienie. 4 lipca wieczorem rękopis trafił do drukarni Johna Dunlapa przy Second and Market Streets w Filadelfii. Dunlap był oficjalnym drukarzem Kongresu. W nocy z 4 na 5 lipca wydrukował tzw. Dunlap broadsides – jednostronicowe kopie Deklaracji. 

Nie były to ozdobne egzemplarze, ale praktyczne druki, które należało jak najszybciej rozesłać. Szacuje się, że Dunlap wydrukował około 100–200 egzemplarzy. Co ciekawe, pierwsze druki nie zawierały nazwisk wszystkich sygnatariuszy. Widniały na nich jedynie nazwiska Johna Hancocka oraz Charlesa Thomsona, sekretarza Kongresu. W lipcu 1776 roku wojna trwała, a jej wynik był niepewny. Ujawnienie pełnej listy osób popierających niepodległość mogło narazić je na oskarżenie o zdradę.

Publiczne odczyty tekstu Deklaracji i Dzwon Wolności 

W XVIII wieku wiadomości rozchodziły się przez gazety, posłańców i publiczne odczyty. 8 lipca 1776 roku tekst Deklaracji odczytano na Independence Square w Filadelfii. Według National Park Service (amerykańskiej agencji federalnej opiekującej się parkami narodowymi i miejscami historycznymi) dokument czytał pułkownik John Nixon. Z tym dniem łączy się tradycja bicia dzwonów w Filadelfii. Z Deklaracją kojarzony jest szczególnie Liberty Bell, czyli Dzwon Wolności. Często powtarza się, że zabrzmiał on 4 lipca, jednak źródła historyczne tego nie potwierdzają. 

Deklarację odczytywano również w innych miastach i obozach wojskowych. W Nowym Jorku zapoznano z nią żołnierzy Jerzego Waszyngtona. Po odczytaniu tekstu tłum obalił pomnik króla Jerzego III, a według przekazów ołów z monumentu przetopiono później na kule dla armii kontynentalnej. Pierwsze wydanie gazetowe ukazało się już 6 lipca w „Pennsylvania Evening Post”, a do 9 lipca wydano także niemieckie tłumaczenie. 

Pergamin i podpisy 

Najbardziej znany egzemplarz Deklaracji nie jest drukiem Dunlapa, lecz starannie sporządzoną kopią pergaminową. 19 lipca 1776 roku Kongres polecił przygotować oficjalny dokument z tytułem „The unanimous Declaration of the thirteen united States of America” (pol. Jednomyślna deklaracja trzynastu Zjednoczonych Stanów Ameryki). Przepisanie tekstu na pergamin powierzono najprawdopodobniej Timothy’emu Matlackowi, asystentowi sekretarza Kongresu. 

2 sierpnia 1776 roku pergamin został przedstawiony delegatom do podpisu. Wbrew popularnemu wyobrażeniu nie wszyscy podpisali go jednego dnia. Najprawdopodobniej 2 sierpnia swoje nazwiska złożyło 50 z 56 sygnatariuszy. Pięciu kolejnych podpisało dokument jeszcze przed końcem 1776 roku, a ostatni – Thomas McKean z Delaware – prawdopodobnie dopiero na początku 1777 roku. Ostatecznie pod Deklaracją znalazło się 56 nazwisk. 

Jako pierwszy podpisał się John Hancock z Massachusetts, przewodniczący Drugiego Kongresu Kontynentalnego, kupiec, polityk i jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci ruchu niepodległościowego. Jego podpis jest największy i najbardziej wyrazisty. Nie wszyscy uczestnicy wydarzeń podpisali dokument. John Dickinson z Pensylwanii długo liczył na pojednanie z Wielką Brytanią i odmówił podpisu. Robert R. Livingston z Nowego Jorku, choć był członkiem Komitetu Pięciu, również nie podpisał pergaminu, ponieważ wcześniej opuścił Kongres. 

Od druku Goddard do National Archives 

W styczniu 1777 roku Kongres nakazał wykonanie kolejnego oficjalnego druku Deklaracji. Tym razem dokument miał zawierać nazwiska sygnatariuszy. Druk wykonała Mary Katharine Goddard w Baltimore. Była drukarką, wydawczynią gazety „Maryland Journal” i jedną z pierwszych kobiet pełniących funkcję poczmistrza w Ameryce. Jej druk po raz pierwszy szeroko ujawniał nazwiska osób, które podpisały pergamin. 

Ta wersja Deklaracji nie trafiła jednak od razu do stałego archiwum. W pierwszych latach wędrowała wraz z władzami rewolucyjnymi. Początkowo prawdopodobnie przechowywano ją zwiniętą, co narażało dokument na uszkodzenia. Z czasem dodatkowym zagrożeniem stało się światło, które przyczyniło się do wyblaknięcia tekstu i podpisów. W 1823 roku William J. Stone wykonał słynną kopię metodą grawerską, utrwalając wygląd dokumentu z czasów, gdy był znacznie czytelniejszy niż obecnie. 

Podczas II wojny światowej, po ataku Japonii na Pearl Harbor, Deklarację przewieziono pod eskortą do Fort Knox w Kentucky. Przechowywano ją tam do 1944 roku. Po wojnie dokument powrócił do Waszyngtonu, a w 1952 roku wraz z Konstytucją Stanów Zjednoczonych i Kartą Praw został przeniesiony z Biblioteki Kongresu do National Archives. Dziś znajduje się w Rotundzie National Archives Museum w Waszyngtonie. Dokumenty te określa się wspólnie jako Charters of Freedom, czyli Karty Wolności. 

Znaczenie Deklaracji 

Deklaracja Niepodległości uzasadniała zerwanie z monarchią, zawierała zarzuty wobec króla Jerzego III i wskazywała zasady, na których miało opierać się nowe państwo. Z czasem stała się dla Amerykanów symbolem narodzin kraju oraz obietnicą wolności i równości, do której powracały kolejne pokolenia. W 2026 roku, w 250. rocznicę niepodległości USA, przypomina także drogę samego dokumentu: od sali obrad w Filadelfii, przez pierwsze druki, po pergamin przechowywany dziś w National Archives w Waszyngtonie. Deklaracja pozostaje pamiątką rewolucji, symbolem narodzin państwa i jednym z najbardziej rozpoznawalnych manifestów wolności w historii świata. 

Jubileuszowy medal na 250-lecie Stanów Zjednoczonych Ameryki