Jak powstaje srebro?

Najważniejsze informacje na temat tego, jak powstaje srebro

Powstawanie srebra to fascynujący proces, który rozpoczyna się głęboko w kosmosie, a kończy w zaawansowanych laboratoriach rafineryjnych. Ten szlachetny metal narodził się w wyniku eksplozji supernowych, a konkretnie podczas fuzji jądrowej zwanej „słabym procesem r” (ang. weak r-process), zachodzącej w masywnych gwiazdach. Rozproszone w przestrzeni kosmicznej cząstki osiadły na formującej się Ziemi, gdzie procesy geologiczne zaczęły koncentrować je w skorupie ziemskiej. Srebro formowało się tam głównie ze związków siarki w temperaturze od 93°C do 204°C. Większość złóż powstała w wyniku wytrącania się minerałów z gorących roztworów hydrotermalnych.  

Gorąca, silnie zmineralizowana woda krążąca pod dnem oceanów wypłukuje srebro oraz inne metale ze skał, a następnie wydostaje się na powierzchnię przez kominy hydrotermalne. Po zetknięciu z lodowatą wodą oceaniczną następuje gwałtowne schłodzenie roztworu, w wyniku czego związki srebra wytrącają się i krystalizują, tworząc wokół kominów bogate złoża masywnych siarczków z dna morskiego (SMS – Seafloor Massive Sulfides). Srebro występuje tam najczęściej w postaci siarczków lub jako domieszka rud miedzi i cynku. Co ciekawe, wiele współcześnie eksploatowanych złóż srebra i złota na lądzie to dawne złoża powstałe wokół kominów hydrotermalnych na dnie pradawnych oceanów, które w wyniku ruchów płyt tektonicznych zostały z czasem wyniesione ponad powierzchnię Ziemi.

Chociaż srebro występuje czasem w formie rodzimej (jako czyste samorodki), to aż 70–80% jego światowej produkcji pochodzi z wydobycia rud innych metali, głównie miedzi, ołowiu, cynku oraz złota, w których srebro stanowi jedynie domieszkę. O tym, jak powstaje złoto i skąd pochodzi ten metal szlachetny, przeczytasz w artykule „Jak powstaje złoto? Geneza szlachetnego kruszcu”.

Współcześnie srebro pozyskuje się również w procesie skomplikowanej rafinacji przemysłowej. Wykorzystuje się m.in. flotację pianową (proces fizykochemiczny służący do rozdzielania drobno zmielonych rud metali), ługowanie z użyciem cyjanku sodu oraz proces Parkesa. Polega on na dodaniu cynku do stopionego ołowiu, dzięki czemu srebro przechodzi do warstwy cynku. Następnie warstwę tę oddziela się od ołowiu, a cynk usuwa przez odparowanie, uzyskując w ten sposób srebro o wysokiej czystości.

Istotnym źródłem srebra jest również szlam anodowy (uboczny osad zbierający się na dnie podczas elektrolitycznego oczyszczania metali) powstający podczas elektrorafinacji miedzi, z którego odzyskuje się metal o czystości dochodzącej do 99,99%. Dzięki tak zaawansowanej technologii produkcja rafinowanego srebra w Polsce utrzymuje się na poziomie od 1200 do 1300 ton.

Ważnym elementem współczesnego procesu pozyskiwania srebra jest także recykling, który dostarcza na rynek od 180 do blisko 200 milionów uncji kruszcu odzyskanego ze zużytej elektroniki, biżuterii oraz odpadów fotograficznych.

Wydobycie srebra na świecie - o czym warto wiedzieć?

Na światowym rynku wydobycia srebra dominującą pozycję od lat zajmują Meksyk, Peru oraz Chiny. Kraje te dysponują jednymi z najbogatszych złóż srebra na świecie, które od dekad stanowią fundament światowej podaży tego szlachetnego kruszcu.

Na tym tle wyjątkowo silną i stabilną pozycję zajmuje Polska, która obecnie jest największym producentem srebra w Europie. Status ten jest bezpośrednim wynikiem działalności krajowego giganta – firmy KGHM Polska Miedź S.A. Przedsiębiorstwo to dysponuje jedną z największych kopalń srebra na świecie, zlokalizowaną na monoklinie przedsudeckiej w południowo-zachodniej Polsce, gdzie kruszec ten występuje jako cenna domieszka w złożach miedzi. Znaczenie srebra i miedzi wykracza jednak daleko poza samo wydobycie – na ich notowania i dostępność wpływają również zmiany gospodarcze oraz sytuacja geopolityczna. Więcej na ten temat przeczytasz w artykule „Złoto, srebro i miedź w obliczu globalnych zmian”.

Unikalne właściwości srebra 

Srebro wyróżnia się na tle innych pierwiastków szeregiem unikalnych właściwości fizycznych i chemicznych, z których najważniejszą jest najwyższa przewodność elektryczna i cieplna spośród wszystkich znanych metali. Dzięki temu jest niezastąpione w zaawansowanej elektronice. Kolejną wyjątkową cechą srebra jest jego wysoka refleksyjność – metal ten odbija więcej światła widzialnego niż jakikolwiek inny pierwiastek, dzięki czemu znajduje zastosowanie m.in. w produkcji luster, reflektorów oraz ogniw fotowoltaicznych.

Srebro posiada również silne właściwości antyseptyczne i bakteriobójcze, znane już w starożytności, a obecnie wykorzystywane w medycynie do produkcji opatrunków, powłok implantów oraz w procesach dezynfekcji wody. Pod względem mechanicznym jest metalem wyjątkowo ciągliwym, co pozwala na wyciąganie go w bardzo cienkie druty oraz walcowanie na cienkie arkusze bez ryzyka pęknięcia. Chociaż srebro jest odporne na działanie tlenu i wilgoci, wykazuje skłonność do matowienia (śniedzenia) w kontakcie ze związkami siarki obecnymi w powietrzu. W wyniku tego procesu jego powierzchnia pokrywa się cienką warstwą siarczku srebra. Pomimo swojej rzadkości srebro wyróżnia się spośród metali szlachetnych wyjątkowym połączeniem szerokiego zastosowania i unikalnych właściwości fizycznych oraz chemicznych.

Wyjątkowe właściwości srebra sprawiły, że kruszec ten od tysięcy lat odgrywa ważną rolę również w mennictwie i numizmatyce. Pierwsze srebrne monety pojawiły się w VI wieku p.n.e. Wcześniej, od VII wieku p.n.e., bito monety z elektronu (naturalnego stopu złota i srebra) w starożytnej Lidii (Azja Mniejsza), o czym więcej przeczytać można w artykule na temat Lwa Lidijskiego.

Podsumowując, srebro od tysięcy lat pozostaje jednym z najważniejszych metali wykorzystywanych przez człowieka, a jego znaczenie stale rośnie wraz z rozwojem nowych technologii. Połączenie naturalnych procesów geologicznych, nowoczesnych metod pozyskiwania oraz wyjątkowych właściwości sprawia, że kruszec ten odgrywa istotną rolę zarówno w przemyśle, jak i w wielu innych dziedzinach życia.

Jak powstaje srebro? Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi?

Skąd się wzięło srebro na Ziemi?

Srebro powstało miliardy lat temu podczas eksplozji supernowych, a następnie wraz z materią kosmiczną trafiło na formującą się Ziemię. W wyniku procesów geologicznych zostało skoncentrowane w skorupie ziemskiej, gdzie utworzyło złoża eksploatowane do dziś.

Jak wytwarza się srebro?

Współcześnie srebro pozyskuje się przede wszystkim jako produkt uboczny wydobycia rud miedzi, ołowiu, cynku i złota, a następnie oczyszcza w procesach rafinacji przemysłowej. Coraz większe znaczenie ma również recykling, dzięki któremu odzyskuje się srebro m.in. ze zużytej elektroniki, biżuterii i odpadów fotograficznych.

Gdzie występuje srebro w Polsce?

Największe złoża srebra w Polsce znajdują się na monoklinie przedsudeckiej, gdzie metal ten występuje jako domieszka w rudach miedzi. Dzięki ich eksploatacji Polska jest największym producentem srebra w Europie, a KGHM Polska Miedź S.A. należy do czołowych producentów tego metalu na świecie.

Kto ma największe złoża srebra na świecie?

Największymi producentami srebra na świecie są Meksyk, Peru i Chiny, które od lat dominują na globalnym rynku dzięki bogatym złożom tego metalu. W Europie pozycję lidera zajmuje Polska, głównie za sprawą złóż związanych z wydobyciem rud miedzi.