Awers czy rewers? Rant czy otok? Nazewnictwo stosowane do opisywania monet nie należy do  łatwych i jednoznacznych. Zdarza się nawet, że katalogi numizmatyczne podają rozbieżne definicje kluczowych pojęć. W poniższym leksykonie porządkujemy zatem kilka wątpliwości, dotyczących nazewnictwa części monet.

Interpretacja nawet najbardziej podstawowych terminów numizmatycznych może nastręczać zaskakujących trudności. Niekoniecznie wynikają one z niewiedzy – wszak cały szereg oficjalnych źródeł i katalogów podaje rozbieżne definicje kluczowych pojęć. Zacznijmy więc od najważniejszego...

Awers to jedna z dwóch stron numizmatu i zasadniczo najistotniejsza jego część. Mimo to nie jest wcale tak łatwo go rozpoznać.

O tym, która z powierzchni monety jest awersem decyduje obecność symbolu emitenta – może to być godło lub nazwa państwa, podobizna lub imię panującego, a w wypadku medalu informacja o okolicznościach wybicia. Monetom oznaczenie to nadaje w świetle prawa status oficjalnego środka płatniczego.

Ze względu na oficjalny charakter awers zazwyczaj trzyma się powtarzalnego układu graficznego. W tej samej formie pojawia się na różnych emisjach pochodzących ze wspólnego źródła, jak np. obecny na polskich złotówkach Orzeł Biały.

Rewers jest stroną przeciwległą awersowi, zawierającą dodatkowe informacje oraz motywy. Najczęściej wykazuje duże zróżnicowanie graficzne – nie tak łatwo znaleźć odrębne numizmaty o identycznym rewersie.

Ponieważ to na nim najczęściej podaje się nominał, wiele osób uznaje go za ważniejszą stronę monety – w rzeczywistości jednak reszka ustępuje znaczeniem orłowi. Tylko niektóre systemy prawne przyjmują odrębne stanowisko, czego przykładem jest euro – jedna jego strona, wspólna dla wszystkich państw członkowskich Unii Europejskiej, zawiera nominał i to ją uznaje się za awers; narodowe symbole emitentów widoczne są w tym wypadku na rewersie.

Trzecią powierzchnię monety stanowi jej bok. Może być gładki, bywa też ząbkowany, karbowany, ozdobny lub wyposażony w napisy. Wzory te nie pełnią roli wyłącznie dekoracyjnej, są bowiem dziedzictwem czasów, w których powszechnie ścinano lub spiłowywano obwodową stronę numizmatów z zamiarem pozyskania z nich kruszcu. Nadanie ścianie krążka specyficznej formy uniemożliwiało ten rodzaj fałszerstwa.

Krawędź, oddzielająca bok numizmatu od sąsiednich płaszczyzn najczęściej nazywana jest rantem. Część źródeł posługuje się tym terminem również w odniesieniu do bocznej powierzchni numizmatu.

Obrzeże lub otok to biegnący wzdłuż krawędzi wąski pas, wyniesiony ponad powierzchnię awersu albo rewersu. Jego obecność usztywnia monetę i czyni ją mniej podatną na złamanie, zapobiega również sklejaniu się numizmatów podczas przechowywania i minimalizuje ryzyko uszkodzenia rysunku.

Opasana obrzeżem centralna powierzchnia rewersu albo awersu to jego pole, dzielone dodatkowo na część lewą i prawą. Jego dolny fragment niekiedy odgraniczony jest poziomą linią (cięciwą); wydzielony w ten sposób obszar to egzerga albo odcinek. Jeżeli jest obecny, najczęściej można na nim znaleźć techniczne informacje o emisji, np. datę.

Każda umieszczona na numizmacie inskrypcja, słowo i pojedyncza litera stanowi część jego legendy (od łac. legere – czytać). Napisy te mogą znajdować się w polu monety lub na egzerdze, biec wzdłuż otoku, a nawet po obrzeżu albo boku. Służą wskazaniu emitenta, daty i miejsca bicia, nominału, a także wydarzenia, osoby, miejsca albo obiektu wyobrażonego na rysunku. Zawiera się na nich również dewizy i narodowe motta.

Szczególnym elementem legendy jest znak menniczy, najczęściej przybierający postać litery lub monogramu. Służy on identyfikacji zakładu odpowiedzialnego za produkcję numizmatu. Towarzyszyć mu mogą dodatkowe oznaczenia, stanowiące podpisy bądź osobiste symbole projektantów, grawerów i mincerzy, którzy wzięli udział w emisji.